Një titull bindës, një fotografi dramatike dhe mijëra shpërndarje nuk e bëjnë automatikisht një lajm të vërtetë. Para se ta përcillni në Facebook ose në një grup familjar, kontrolloni nga vjen informacioni dhe çfarë provash e mbështesin.
Filloni te burimi, jo te reagimet
Hapeni artikullin e plotë. Shikoni kush e ka publikuar, nëse ka autor dhe nëse portali jep kontakt ose informacion për redaksinë. Një emër që ngjan me një medium të njohur mund t’i përkasë një adrese tjetër.
Kërkojeni pretendimin kryesor edhe jashtë postimit. Pesë portale që kopjojnë të njëjtin tekst nuk janë domosdoshmërisht pesë konfirmime të pavarura.
Kontrolloni datën dhe kontekstin
Një ngjarje e vërtetë e disa viteve më parë mund të shpërndahet sikur ka ndodhur sot. Lexoni datën brenda artikullit dhe kontrolloni vendin, personat dhe rrethanat që përmenden.
Shembull ilustrues: një fotografi me rrugë të përmbytura shoqërohet me tekstin “Sonte në qytetin tonë”. Para shpërndarjes, kërkoni njoftim të datuar nga burime lokale dhe kontrolloni nëse fotografia është përdorur më herët për një qytet tjetër.
Ndiqni lidhjen deri te prova
Kur shkruhet “sipas një studimi” ose “sipas policisë”, kërkoni lidhjen me studimin ose njoftimin origjinal. Lexoni nëse burimi thotë vërtet atë që pretendon titulli. Dalloni një deklaratë të dikujt nga një fakt i verifikuar.
Fotografia dhe videoja kanë nevojë për kontroll
Një pamje mund të jetë autentike, por e shkëputur nga konteksti. Kërkimi i kundërt i fotografisë mund t’ju ndihmojë të gjeni përdorime të mëparshme. Për një video, kërkoni versionin më të gjatë dhe burimin fillestar. Mungesa e rezultateve nuk provon se pamja është origjinale.
Lista e kontrollit para shpërndarjes
- A e lexova të gjithë materialin?
- A e di kush e publikoi dhe kur?
- A ka provë të hapshme, jo vetëm një pamje ekrani?
- A po ngatërroj opinionin, satirën ose dyshimin me faktin?
- A do ta besoja po aq lehtë nëse nuk përputhej me bindjet e mia?
Nëse verifikimi mbetet i paqartë, mos e paraqitni pretendimin si të konfirmuar. Nëse keni shpërndarë gabimisht diçka, korrigjojeni në të njëjtin vend, me lidhjen që shpjegon gabimin.
Burime: American Library Association: vlerësimi i informacionit; University of Victoria Libraries: kontrolli i lajmeve.
Lexoni edhe
