Rezultatet e PISA 2025 kanë nxjerrë në pah vështirësi të mëdha të nxënësve kosovarë në matematikë, lexim dhe shkencë. Një nga shembujt që ka ngjallur më shumë vëmendje lidhet me një pyetje të thjeshtë për tharjen e një peshqiri.
Sipas të dhënave të prezantuara nga Agon Ahmeti, drejtor ekzekutiv i ETEA-s, 79 për qind e nxënësve 15-vjeçarë në Kosovë nuk kanë arritur ta kuptojnë pse një peshqir i shtrirë thahet më shpejt sesa një peshqir i palosur.
Shembulli ishte i thjeshtë: dy peshqirë të njëjtë lagen me të njëjtën sasi uji. Njëri prej tyre shtrihet, ndërsa tjetri lihet i palosur. Pas dy orësh, peshqiri i shtrirë është tharë, ndërsa ai i palosuri vazhdon të jetë i lagësht.
Pyetja kërkonte që nxënësit të shpjegonin arsyen e këtij ndryshimi. Përgjigjja lidhet me sipërfaqen e peshqirit që është në kontakt me ajrin. Kur peshqiri shtrihet, një sipërfaqe më e madhe ekspozohet ndaj ajrit dhe uji avullon më shpejt.
Sipas Ahmetit, ky është vetëm një nga shembujt që tregon se nxënësit kanë vështirësi në zbatimin praktik të njohurive, edhe kur bëhet fjalë për situata të përditshme.
Vështirësi të ngjashme janë evidentuar edhe në fusha të tjera të testit. Në lexim, një shembull lidhej me një vajzë që kishte planifikuar një piknik, por e futi çantën në dollap pasi pa se po binte shi. Sipas Ahmetit, 84 për qind e nxënësve nuk arritën ta nxirrnin përfundimin e drejtpërdrejtë nga teksti.
Në matematikë, një nga shembujt kërkonte të krahasoheshin dy rrugë për të përcaktuar se cila ishte më e shkurtër. Sipas të dhënave të prezantuara nga Ahmeti, rreth 85 për qind e nxënësve nuk arritën ta zgjidhnin saktë detyrën.
Në rezultatet e PISA 2025, Kosova mori 350 pikë në matematikë, 340 në lexim dhe 357 në shkencë. Krahasuar me vitin 2022, matematika shënoi rënie prej pesë pikësh, leximi prej dy pikësh, ndërsa rezultati në shkencë mbeti praktikisht i pandryshuar.
Rezultatet kanë nxitur diskutime për mënyrën se si zhvillohet mësimi në Kosovë. Ish-zëvendësministri i Arsimit, Xhavit Rexhaj, ka thënë se problemi lidhet me mënyrën e funksionimit të sistemit arsimor, duke argumentuar se nxënësit shpesh mësojnë përmendësh në vend që të zhvillojnë aftësinë për të analizuar dhe zgjidhur probleme.
PISA nuk mat vetëm atë se sa informacione kanë mësuar nxënësit, por edhe aftësinë e tyre për t’i përdorur njohuritë në situata konkrete. Pikërisht këtu rezultatet e Kosovës tregojnë një problem të vazhdueshëm, me shumicën e 15-vjeçarëve që mbeten nën nivelin bazë të aftësive në këto fusha.
Shembulli i peshqirit, edhe pse në dukje i zakonshëm, është bërë kështu një ilustrim i qartë i pyetjes më të madhe që kanë ngritur rezultatet e PISA-s: sa po i përgatisin shkollat në Kosovë nxënësit që të mendojnë, të kuptojnë dhe t’i zbatojnë njohuritë në jetën e përditshme?
